De eerste maanden in een nieuwe baan zijn bijna altijd goed. Alles is nieuw, je krijgt het voordeel van de twijfel en je bent zelf op je scherpst. Maar bij sommige mensen sluipt daarna iets vertrouwds terug. Dezelfde onrust. Dezelfde irritatie. Hetzelfde gevoel er net naast te staan. En dan komt de ongemakkelijke vraag: lag het wel aan die vorige baan?
Je verhuist zelf mee
Wie van baan wisselt, verandert veel: de plek, de mensen, het werk. Eén ding verandert niet: hoe jij situaties benadert. De manier waarop je omgaat met drukte, met kritiek, met onduidelijkheid of met een leidinggevende die weinig laat merken. Die manier neem je mee, in elke overstap opnieuw.
Dat is meestal geen probleem. Veel van wat je meeneemt is juist je kracht: je zorgvuldigheid, je verantwoordelijkheidsgevoel, je drive. Het wordt pas een probleem als er een vast script in zit dat je steeds op hetzelfde punt klem zet. Een paar herkenbare voorbeelden, samengesteld uit wat we in de praktijk vaak zien:
Als het script meeverhuist
- Je trekt in elke functie meer naar je toe dan bij je rol hoort. Eerst voelt dat als betrokkenheid, na een jaar als last, en niemand die het van je overneemt.
- Je vraagt niet om wat je nodig hebt, maar wacht tot iemand het ziet. In elke baan opnieuw ziet niemand het.
- Je vermijdt het lastige gesprek en houdt de lieve vrede, tot de spanning zo hoog is opgelopen dat vertrekken makkelijker voelt dan uitspreken.
In alle drie de gevallen voelt de baan als het probleem. En in alle drie de gevallen staat het patroon na de overstap gewoon weer op, alleen met andere namen in de verhalen.
Vier signalen dat er meer speelt dan de functie
Hoe weet je nu of je onvrede over de baan gaat, of over iets dat meereist? Honderd procent zekerheid is er niet, maar deze signalen zijn een goede aanwijzing:
Waar je op kunt letten
- Herhaling. Dit is de tweede of derde baan waarin je op ongeveer hetzelfde punt vastloopt, ook al waren de organisaties heel verschillend.
- Een vast verloop. De onvrede volgt steeds hetzelfde script: enthousiast beginnen, steeds meer op je nemen, langzaam leeglopen, afstand nemen.
- Het gesprek dat je niet voert. Je weet eigenlijk wel wat je zou moeten bespreken met je leidinggevende, maar je doet het niet. Ook dat kwam in vorige banen voor.
- Het speelt ook buiten werk. Hetzelfde mechanisme herken je in vriendschappen, familie of vrijwilligerswerk: altijd degene die regelt, nooit degene die vraagt.
Herken je hier weinig in, dan is de kans groot dat je onvrede gewoon over de baan gaat, en dat is waardevolle informatie. Werk kan echt niet passen bij wat je kunt en wilt, en dan is een andere stap geen vlucht maar een keuze.
Eerst zien, dan kiezen
Als je wél herhaling herkent, is het verleidelijk om er meteen iets aan te willen doen: assertiever worden, beter plannen, vaker nee zeggen. Dat werkt zelden, want zo'n patroon is geen slechte gewoonte. Het beschermt meestal iets. Wie altijd alles oppakt, voorkomt daarmee misschien het gevoel tekort te schieten. Wie het lastige gesprek vermijdt, beschermt de goede sfeer, of zichzelf tegen een reactie die vroeger hard aankwam. Zolang je alleen aan het gedrag sleutelt en niet ziet wat het beschermt, wint het patroon.
Daarom is de volgorde belangrijk: eerst het patroon leren zien, in jouw situaties, met jouw voorbeelden. Dan begrijpen wat het voor je doet. En pas daarna kiezen wat je ermee wilt, in je huidige werk of ergens anders. Dat is precies waar loopbaancoaching over kan gaan, en je hoeft er vooraf niet voor te weten wat je wilt. Sterker: de meeste mensen beginnen met niet meer dan het vermoeden dat het niet aan de baan alleen ligt.
En de uitkomst is vaker dan je denkt dat je gewoon blijft waar je bent, met meer lucht en een andere rol in dezelfde dynamiek. Sterker worden waar je zit en verder gaan als dat beter past: beide zijn een goede afloop.
Wanneer coaching niet genoeg is
Merk je dat vermoeidheid, somberheid of spanning aanhouden, ook buiten je werk? Neem dat serieus en bespreek het met je huisarts. Coaching is waardevol, maar geen vervanging van zorg als die nodig is.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of het aan de baan ligt of aan mij?
Kijk naar herhaling. Speelt deze onvrede voor het eerst, dan is de kans groot dat de situatie het probleem is. Herken je hetzelfde gevoel uit eerdere banen, met steeds hetzelfde verloop, dan verhuist er waarschijnlijk een patroon mee. Meestal is het overigens een combinatie: de situatie raakt iets dat je vaker tegenkomt.
Helpt overstappen dan nooit?
Jawel, soms is een overstap precies de juiste stap. Werk kan echt niet passen bij wat je kunt en wilt. Het punt is de volgorde: eerst begrijpen wat er speelt, dan kiezen. Wie eerst het patroon herkent, kiest daarna vrijer, of dat nu blijven is of vertrekken.
Wat doet een loopbaancoach met zo'n patroon?
Een coach helpt je het patroon eerst zichtbaar te maken: in welke situaties het opspeelt, wat het je oplevert en wat het je kost. Daarna onderzoek je samen wat eronder zit en oefen je met andere reacties in je eigen werkpraktijk. Je hoeft vooraf niet te weten wat je wilt; dat wordt onderweg helder.
Verder lezen
Vastzitten in een goede baan: de gouden kooi
Goed salaris, prima voorwaarden, en toch elke week minder zin. Waarom een goede baan kan vastzetten.
Lees verder →Richting vinden in je loopbaan
Waarom je niet bij de vacaturesite moet beginnen, maar bij wat je energie geeft en wat je drijft.
Lees verder →Het verschil tussen moe zijn en leeglopen
Geen energie meer voor je werk? Wat je eraan kunt doen voordat het groter wordt.
Lees verder →